Gdzie jest miejsce Metropolii Toruńskiej na mapie kraju?

Projekt ustawy przewiduje utworzenie związku metropolitalnego na Pomorzu, który będzie mógł realizować zadania na poziomie ponadgminnym, w szczególności: pełną integrację transportu publicznego (jeden bilet, jedna taryfa, zsynchronizowane rozkłady PKM, SKM i autobusów), wspólne planowanie przestrzenne, skoordynowaną politykę klimatyczną i adaptację do zmian klimatu, podział dochodów i dodatkowe mechanizmy finansowania zadań metropolitalnych.

Jak informuje Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot, większość z 61 samorządów tworzących Obszar Metropolitalny na Pomorzu to gminy wiejskie i miejsko-wiejskie. Zarządzający nimi wójtowie podkreślają, że to właśnie one - a nie tylko centra - zyskają najwięcej na wejściu w życie ustawy.

Ustawowe utworzenie związku metropolitalnego w województwie pomorskim wymaga kilkuetapowego procesu: formalne przekazanie projektu do Sejmu, rozpoczęcie prac w komisjach parlamentarnych, głosowanie w Sejmie i Senacie, podpis Prezydenta RP.

Do usankcjonowania powstania drugiej metropolii w Polsce, po Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, jeszcze długa druga. Od samej idei metropolitalnej minęła już dekada. A sprawa dotyczy niemal połowy Polaków. W obszarach metropolitalnych 12 miast należących do Unii Metropolii Polskich mieszka ponad 15 mln osób, czyli aż 41 proc. populacji Polski!

Pierwsza w Polsce "ustawa metropolitalna" została uchwalona 9 października 2015 roku, weszła w życie 1 stycznia 2016 roku, ale długo nie była wdrażana. Związek metropolitalny miał być kolejną forma współdziałania Jednostek Samorządu Terytorialnego obok związków komunalnych, stowarzyszeń i porozumień.

W maju 2025 r. upubliczniono projekt nowelizacji ustawy o związkach metropolitalnych, która w praktyce ograniczała możliwość tworzenia związku jedynie do Śląska. Utworzenie związku metropolitalnego na Śląsku w 2017 roku było w zasadzie efektem długoletniego lobbingu śląskich samorządowców. Ich związek metropolitalny powstał na obszarze różnych struktur zarządczych: Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów, dwóch związków ZIT, a także kilku organizatorów transportu.

Zarówno obowiązująca ustawa, jak i nowy projekt dzielą zadania związku na dwie kategorie:

1. Zadania obligatoryjne - w zakresie: a) kształtowania ładu przestrzennego, b) rozwoju obszaru związku, c) publicznego transportu zbiorowego na obszarze związku, d) współdziałania w zakresie ustalania dróg krajowych i wojewódzkich na obszarze związku, e) promocji obszaru metropolitalnego." Związek metropolitalny jest zobligowany do realizacji określonych ustawą zadań, ale to samorządy decydują, jaka pula środków będzie przeznaczona na każde z nich.

2. Zadania fakultatywne. Na podstawie dodatkowych porozumień związek metropolitalny będzie mógł realizować inne zadania należące do zakresu działania Jednostek Samorządu Terytorialnego lub koordynować realizację tych zadań. Ponadto na podstawie porozumień z organami administracji rządowej związek metropolitalny będzie mógł również realizować zadania z zakresu działania administracji rządowej.

Teraz jest bliżej powstania ustawowego Obszaru Metropolitalnego Gdańsk-Gdynia-Sopot, w której współpraca regionalna istnieje od dawna, a formalna droga ku utworzeniu związku metropolitalnego w województwie pomorskim ma początek w 2016 roku.

Przy tej okazji warto przyjrzeć się obecnej sytuacji polskich metropolii.

W Polsce jest tylko jeden taki związek ustawowy – to Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia, drugim może być Gdańsk-Gdynia-Sopot.

Mamy ponadto dziewięć stowarzyszeń metropolitalnych: Szczecin, Poznań, Kraków, Rzeszów, Warszawa, Łódź, Białystok, Bydgoszcz, Lublin. Jest też współpraca nieformalna we Wrocławiu.

To okręgi zrzeszone w Unii Metropolii Polskich. Mamy też kolejne okręgi poza tą Unią, jest w wśród nich Metropolia Toruńska.

Stowarzyszenie Metropolia Toruńska, powołane 17 stycznia 2025 r., obejmuje 37 jednostek samorządu terytorialnego. Jej obszar to blisko 3000 km², zamieszkiwany przez ponad 450 tysięcy mieszkańców. Metropolia skupia 589 miejscowości, zlokalizowanych wokół Torunia. Jak to wygląda na tle mapy Polski?

Porównując do 12 obszarów metropolitalnych w Polsce pod względem obszaru większą powierzchnię mają tylko metropolie wokół Wrocławia (6725), Warszawy (6105), Trójmiasta (5874) i Bydgoszczy (3337). Mniej więcej taką samą powierzchnię, co Metropolia Toruńska ma obszar z Poznaniem w centrum (3081). Pozostali mają mniej, w tym nawet Górnośląska-Zagłębiowska Metropolia (2555), a najmniej... Kraków (1277) i Rzeszów (1211).

Pod względem ludności – oczywiście dominuje Warszawa (3 250 000), potem Katowice (2 140 000), Gdańsk (1 600 000), powyżej miliona mają jeszcze Wrocław, Kraków, Poznań, Łódź. Ale mniej niż Metropolia Toruńska mają obszary w Białystoku (420 000) i Rzeszowie (400 000).

Podobne do Metropolii Toruńskiej stowarzyszenia (nie zawsze pod nazwą metropolia, także aglomeracja) funkcjonują w Częstochowie, Bielsku-Białej, Kielcach, Olsztynie, Opolu, Radomiu czy Tarnowie. Często takie stowarzyszenia związane są z ideą Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych, które to miały być kołem zamachowym dla rozwoju.

Różne są pomysły na współprace w regionach, zmieniała się też idea rozwoju kraju – od zdecydowanego postawienia na metropolie po odejście od takich rozwiązań. Dopiero druga ustawa (na razie projekt) związku metropolitalnego pokazuje, jaką długą drogę trzeba przejść, by taki sojusz usankcjonować.

Na pewno jednak warto działać razem. I to jest podstawą m.in. stowarzyszenia Metropolia Toruńska.