Kim była Barbara Watzenrode, matka Mikołaja Kopernika?
Kiedy mówi się o Mikołaj Kopernik, najczęściej wspomina się jego przełomową teorię heliocentryczną, studia we Włoszech czy działalność na Warmii. Znacznie rzadziej pojawia się pytanie: z jakiego domu pochodził człowiek, który "wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię"? Tymczasem ogromny wpływ na jego dzieciństwo i pozycję społeczną miała matka - Barbara Watzenrode, przedstawicielka jednej z najbardziej wpływowych rodzin mieszczańskich XV-wiecznego Torunia.
Barbara Kopernik z domu Watzenrode urodziła się około 1440 roku w mieście należącym wówczas do państwa krzyżackiego. Był to czas wielkich napięć politycznych, handlowego bogactwa i rosnącej siły toruńskich elit. Rodzina Watzenrodów należała właśnie do tego świata - świata kupców, ławników miejskich i ludzi finansujących politykę oraz wojny.
Rodzina, która wspierała walkę z Krzyżakami
Ojcem Barbary był Łukasz Watzenrode, toruński ławnik i zamożny mieszczanin. Zapisał się w historii miasta jako człowiek aktywnie zaangażowany w walkę przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu. W 1454 roku został ranny pod Łasinem podczas wojny trzynastoletniej - konfliktu, który ostatecznie doprowadził do włączenia Torunia i Pomorza do Królestwa Polskiego.
Watzenrode nie wspierał sprawy jedynie mieczem. W 1460 roku pożyczył Toruniowi ogromną sumę 269 florenów na cele wojenne. Była to kwota świadcząca o bardzo dużym majątku rodziny. Miasto spłacało dług jeszcze przez wiele kolejnych lat, już po jego śmierci w 1462 roku. Sam Łukasz nie doczekał końca wojny ani drugiego pokoju toruńskiego z 1466 roku, który przypieczętował klęskę Zakonu.
Matką Barbary była Katarzyna Rusop. Rodzina posiadała nie tylko domy w Toruniu, ale również majątek ziemski w Sławkowie. Barbara wychowywała się więc w środowisku zamożnym, dobrze wykształconym i silnie związanym z miejską elitą polityczno-handlową.
Siostra przyszłego biskupa warmińskiego
Rodzina Watzenrodów odegrała jeszcze większą rolę w historii dzięki młodszemu bratu Barbary - Łukaszowi Watzenrode. Został on później biskupem warmińskim i jednym z najważniejszych polityków Prus Królewskich. To właśnie on po śmierci rodziców zaopiekował się młodym Mikołajem Kopernikiem i umożliwił mu studia oraz rozwój naukowy. Bez pozycji i majątku rodziny Watzenrodów historia europejskiej nauki mogłaby wyglądać zupełnie inaczej.
Małżeństwo z kupcem z Krakowa
Około 1460 roku Barbara wyszła za mąż za znacznie starszego od siebie kupca krakowskiego - Mikołaja Kopernika seniora. Był on handlarzem miedzią i przedstawicielem dobrze prosperującego środowiska kupieckiego, które przeniosło się z Krakowa do rozwijającego się Torunia. Małżeństwo połączyło dwa wpływowe światy: krakowski handel i toruński patrycjat. Para doczekała się czworga dzieci: Andrzeja, Barbary, Katarzyny oraz najmłodszego Mikołaja - przyszłego astronoma.
Dom narodzin Kopernika
W 1464 roku, po podziale rodzinnego majątku Watzenrodów, Kopernikowie otrzymali kamienicę przy ulicy św. Anny w Toruniu, dzisiejszej ulicy Kopernika. To właśnie tam urodził się Mikołaj Kopernik. Dziś w tym miejscu działa jedno z najważniejszych muzeów poświęconych uczonemu - Dom Mikołaja Kopernika.
Rodzina mieszkała tam jednak stosunkowo krótko. Już wcześniej Kopernikowie nabyli część bardziej reprezentacyjnej kamienicy przy toruńskim rynku i prawdopodobnie około 1480 roku przeprowadzili się właśnie tam. Budynek nie przetrwał do naszych czasów - został rozebrany na początku XX wieku.
Winnica pod Toruniem i letnie majątki
Źródła wspominają również, że Kopernikowie posiadali winnicę w Kaszczorku - dzisiejszej dzielnicy Torunia. Choć dziś trudno wyobrazić sobie kujawskie wzgórza pełne winorośli, w średniowieczu klimat był nieco cieplejszy, a uprawa winorośli w Prusach Królewskich nie należała do rzadkości.
Rodzina mogła spędzać część czasu także w Sławkowie - majątku należącym do krewnych Barbary. To właśnie tam młody Kopernik mógł obserwować naturę, rytm pór roku i rozgwieżdżone niebo z dala od miejskiego zgiełku hanzeatyckiego Torunia.
Kobieta, której historia niemal zniknęła
Barbara Watzenrode przeżyła swojego męża i zmarła po 1495 roku. Nie pozostawiła po sobie dzieł naukowych ani politycznych traktatów. W źródłach historycznych pojawia się najczęściej jedynie jako matka słynnego astronoma. A jednak to właśnie dzięki pozycji jej rodziny, kontaktom społecznym i majątkowi możliwe było stworzenie warunków, w których dorastał jeden z najwybitniejszych umysłów renesansu.
Historia Barbary Watzenrode przypomina, że za wielkimi postaciami często stoją mniej znani ludzie - rodziny, miasta i kobiety, których wpływ na dzieje Europy był znacznie większy, niż sugeruje kilka krótkich zdań w podręcznikach historii.
NA PODSTAWIE: Karol Górski, Mikołaj Kopernik: środowisko społeczne i samotność. Toruń: Wydawnictwo UMK, 2012.
