Od Schlöndorffa do Aronofsky’ego. Jak wielkie gwiazdy kina promowały festiwal CAMERIMAGE, Toruń i region

Zaczęło się od pomysłu, który narodził się w Toruniu na początku lat 90. Dziś Międzynarodowy Festiwal Filmowy ToruńCAMERIMAGE jest jednym z najważniejszych na świecie wydarzeń poświęconych sztuce autorów zdjęć filmowych. Przez jego sale projekcyjne, sceny i czerwone dywany przewinęły się setki znakomitych reżyserów, aktorów i operatorów. Nie wszyscy przyjeżdżali wyłącznie po nagrody. Część angażowała się w promocję regionu, uczestniczyła w przedsięwzięciach kulturalnych i wspierała inicjatywy mające pozostawić po festiwalu trwały ślad.

Jedną z postaci szczególnie mocno związanych z początkami CAMERIMAGE jest niemiecki reżyser Volker Schlöndorff, laureat Oscara za "Blaszany bębenek". W 1991 roku przyjechał do Torunia na Konfrontacje Artystyczne organizowane przez Fundację Tumult. Spotkania z Markiem Żydowiczem, pomysłodawcą późniejszego festiwalu, okazały się przełomowe.

Po latach Schlöndorff wspominał rozmowy nad Wisłą, z których wyłoniła się koncepcja wydarzenia poświęconego przede wszystkim sztuce filmowego obrazu. W jego opowieści znalazło się nawet miejsce dla żab, których odgłosy miały zainspirować nazwę najważniejszej festiwalowej nagrody.

Pierwszy festiwal CAMERIMAGE odbył się w Toruniu w 1993 roku. Już rok później przyjechali tu wybitni operatorzy Vittorio Storaro i Vilmos Zsigmond oraz reżyser Arthur Hiller, twórca "Love Story", pełniący wówczas funkcję przewodniczącego Amerykańskiej Akademii Filmowej. Było to wyraźne potwierdzenie, że nowy festiwal potrafi zainteresować najważniejsze środowiska światowej kinematografii.

Schlöndorff wracał do Torunia wielokrotnie. W 2023 roku otrzymał Medal Honorowy "Thorunium", najwyższe wyróżnienie przyznawane przez prezydenta miasta. Uczestniczył również w inauguracji budowy studia filmowego Europejskiego Centrum Filmowego CAMERIMAGE.

Jedna z najbardziej zaskakujących historii związanych z festiwalem dotyczy Keanu Reevesa, gwiazdy "Matrixa", "Speed" i późniejszej serii "John Wick".

Aktor odwiedził CAMERIMAGE w 2010 i 2012 roku, kiedy festiwal odbywał się w Bydgoszczy. Współpraca nawiązana wówczas z Fundacją Tumult przyniosła jednak korzyści całemu województwu, w tym Toruniowi.

W 2014 roku Reeves został twarzą kampanii promocyjnej samorządu województwa "Kujawsko-Pomorskie. Lubię tu być!". W telewizyjnych spotach zachęcał do odwiedzania regionu i korzystania z jego oferty kulturalnej. Pierwsza reklama promowała toruński Bella Skyway Festival, kolejne między innymi festiwal teatralny "Spotkania", Bydgoski Festiwal Muzyczny, zlot miłośników "Gwiezdnych wojen" i sam festiwal CAMERIMAGE.

Była to kampania na niespotykaną wówczas w regionie skalę. Filmy emitowano w stacjach telewizyjnych o zasięgu regionalnym i ogólnopolskim, a działania uzupełniały reklamy radiowe. Co istotne, wykorzystanie wizerunku hollywoodzkiej gwiazdy stało się możliwe właśnie dzięki wieloletnim kontaktom budowanym przez organizatorów CAMERIMAGE.

Jeszcze inną formę współpracy przyniosła znajomość z Davidem Lynchem, legendarnym reżyserem "Blue Velvet", "Mulholland Drive" i serialu "Twin Peaks".

W listopadzie 2017 roku amerykański twórca przyjechał do Torunia na otwarcie wystawy "Silence and Dynamism" w Centrum Sztuki Współczesnej "Znaki Czasu". Ekspozycja, przygotowana w związku z jubileuszowym, 25. festiwalem, prezentowała rozległy dorobek artystyczny Lyncha, obejmujący nie tylko kino, ale także malarstwo, fotografię, grafikę i sztukę audiowizualną.

Była to jedna z najważniejszych wystaw w historii toruńskiego CSW. Sam festiwal odbywał się wtedy w Bydgoszczy, jednak współpraca jego organizatorów pozwoliła zrealizować wyjątkowe przedsięwzięcie właśnie w Toruniu.

Rok 2019 przyniósł wielki powrót CAMERIMAGE do Torunia po dwudziestu latach. Organizatorzy zadbali, by towarzyszyła mu obecność światowych gwiazd.

Przyjechał Quentin Tarantino, jeden z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych reżyserów, twórca "Pulp Fiction", "Kill Billa" i "Pewnego razu… w Hollywood". Wspólnie z operatorem Robertem Richardsonem odebrał nagrodę dla duetu reżyser–autor zdjęć.

Na Jordankach pojawili się także Richard Gere, pamiętany choćby z "Pretty Woman", oraz Edward Norton, gwiazda "Podziemnego kręgu" i "American History X". Gere otrzymał specjalną nagrodę aktorską, Norton – Nagrodę im. Krzysztofa Kieślowskiego.

Wśród gości znalazł się również Danny DeVito, aktor i reżyser, którego obecność wywołała spore zainteresowanie także poza festiwalowymi wydarzeniami. DeVito spotkał się z ówczesnym prezydentem Torunia Michałem Zaleskim, a fotografie z tego spotkania stały się sympatyczną ciekawostką towarzyszącą imprezie.

W 2019 roku Toruń przez osiem dni rzeczywiście stał się jednym z ważniejszych miejsc spotkań międzynarodowej branży filmowej. Co jednak istotniejsze, przeprowadzono również próbę oszacowania promocyjnej wartości festiwalu. Według przedstawionych później danych łączny ekwiwalent reklamowy edycji 2019 wyniósł ponad 26 mln zł, z czego wartość przypisana bezpośrednio promocji Torunia sięgnęła 16 mln zł.

W tym samym roku powstały cztery jednominutowe filmy z wypowiedziami znanych operatorów filmowych o Toruniu. Było to kolejne wykorzystanie obecności festiwalowych gości w działaniach promujących miasto.

W następnych latach przez festiwal przewijały się kolejne wielkie nazwiska. W 2022 roku wśród gości byli reżyserzy Sam Mendes, twórca "American Beauty" i "1917", oraz Baz Luhrmann, autor "Moulin Rouge!" i "Elvisa".

Szczególnie interesująca okazała się jednak edycja 2023. Do Torunia przyjechali między innymi Adam Driver, znany z "Historii małżeńskiej" i nowych części "Gwiezdnych wojen", Sean Penn, dwukrotny zdobywca Oscara, oraz Peter Dinklage, pamiętny Tyrion Lannister z "Gry o tron".

Driver odebrał specjalną nagrodę aktorską, Dinklage został uhonorowany nagrodą dyrektora festiwalu, a Penn zaprezentował dokument "Superpower", poświęcony Ukrainie i prezydentowi Wołodymyrowi Zełenskiemu. Wydarzeniom towarzyszyły spotkania twórców z publicznością.

Najbardziej symboliczny wymiar miała jednak obecność Willema Dafoe, czterokrotnie nominowanego do Oscara aktora, znanego z filmów "Pluton", "Ostatnie kuszenie Chrystusa" czy "Biedne istoty". 12 listopada 2023 roku Dafoe uczestniczył w uroczystym wmurowaniu kamienia węgielnego pod budowę Studia Filmowego Europejskiego Centrum Filmowego CAMERIMAGE. Towarzyszyli mu między innymi Volker Schlöndorff, operator Adam Holender i fotograf Ryszard Horowitz, a także przedstawiciele władz miasta i województwa.

W 2024 roku największą gwiazdą toruńskiego festiwalu była bez wątpienia Cate Blanchett, dwukrotna zdobywczyni Oscara za role w "Aviatorze" i "Blue Jasmine".

Australijska aktorka nie przyjechała jednak wyłącznie odebrać nagrody lub zaprezentować film. Została przewodniczącą jury Konkursu Głównego EnergaCAMERIMAGE. Było to szczególnie prestiżowe wyróżnienie dla organizatorów, ponieważ Blanchett pełniła wcześniej podobne funkcje na festiwalach w Cannes i Wenecji.

Jej pobyt miał również drugi, ważny dla Torunia wymiar. W Centrum Sztuki Współczesnej "Znaki Czasu" zaprezentowano instalację wideo "Manifesto" niemieckiego artysty Juliana Rosefeldta.

W trzynastoekranowym dziele Blanchett wcielała się w 13 różnych postaci, między innymi punkową wokalistkę, gospodynię domową, naukowca i bezdomnego. Aktorka uczestniczyła w otwarciu ekspozycji, która pozwalała mieszkańcom zobaczyć jej talent w zupełnie innej odsłonie niż podczas kinowych seansów.

Tegoroczny, 34. festiwal ToruńCAMERIMAGE przyniósł także powrót jednej z najważniejszych postaci współczesnego kina. Darren Aronofsky, reżyser "Requiem dla snu", "Zapaśnika", "Czarnego łabędzia" i "Wieloryba", odebrał w Toruniu Nagrodę dla Reżysera.

Jego historia związana z festiwalem sięga 2010 roku, kiedy CAMERIMAGE po raz pierwszy odbywał się w Bydgoszczy. Wówczas Aronofsky wspólnie ze swoim wieloletnim współpracownikiem, operatorem Matthew Libatique’em, otrzymał nagrodę dla duetu reżyser–autor zdjęć. Ich "Czarny łabędź" był wtedy filmem otwarcia. Reżyser pojawił się na festiwalu również w 2019 roku, już po powrocie wydarzenia do Torunia.

W tym roku Aronofsky nie ograniczył się do udziału w uroczystej gali otwarcia. Następnego dnia poprowadził również warsztat reżyserski, dzieląc się swoim doświadczeniem z uczestnikami festiwalu.

Historia CAMERIMAGE pokazuje, że największą wartością międzynarodowego festiwalu nie są wyłącznie przyjazdy gwiazd i fotografie z czerwonego dywanu. Równie ważne okazują się relacje budowane przez lata między organizatorami, artystami i instytucjami.

Nie sposób wymienić wszystkich znakomitych gości, którzy w ciągu ponad trzydziestu lat odwiedzili festiwal. Jeszcze trudniej zmierzyć rzeczywistą wartość kontaktów, jakie w tym czasie nawiązano.

CAMERIMAGE od dawna nie jest wyłącznie miejscem wręczania Złotych Żab. Stał się również elementem światowej promocji Torunia i całego województwa kujawsko-pomorskiego. A historie związane z największymi gwiazdami kina pokazują, że niektóre efekty festiwalowych spotkań pozostają w regionie na wiele lat po zakończeniu gali.