staah "Origami" - to nie jest kolejny rapowy debiut [recenzja]

Jak więc wypada na tym tle debiutancki krążek staaha, poskładany niczym żuraw z papieru z wielu wątków i przemyśleń, spleciony narracyjnie ogromną miłością do lokalnej kultury klubowej? Nie traćmy czasu i zweryfikujmy to.

Otwierające album "intro" wprowadza nas w klimat tego krążka: szelest na tle potężnych, lekko złowieszczych współczesnych syntezatorów, zamknięty analogowym, gramofonowym trzeszczeniem, sugeruje to, co usłyszymy później, czyli zderzenie staroszkolnego boombapu z tym, co teraźniejsze. Tak jak drugi numer "Sentymenstaah" błyszczy bardziej autentyzmem tekstowym w takich linijkach jak "byłem Uberem, barmanem, studentem, twoim ziomkiem", tak "Przed siebie" prezentuje już autentycznie świeże podejście zarówno w kwestii nieszablonowego flow lokalnego rapera, jak i kreatywnego bitu wykorzystującego dźwięk przypominający brzęk butelek w celu rytmizacji. Wspominany utwór kończy się klasyczną skitową rozmową na temat medytacji oświecenia i używek, wiejącą na kilometr późną godziną na palarni NRD.

Wątek substancji legalnych i nielegalnych jest eksplorowany w dwóch kolejnych numerach. Boombapowe "Chore jazdy" kontrastują introspektywną gorycz narracji o słodko-gorzkiej relacji z marihuaną z ciężką perkusją i leciutkimi dzwonkami. To wszystko jest bardzo mocno w kierunku późnego Maca Millera. Z kolei "Anomalia jak hvvj" to fenomenalna, mroczna współpraca, na której zarówno staah, jak i koless prezentują po prostu czysty ogień w swoich zwrotkach. Na tym numerze dosłownie łapa chodzi sama nawet w domowych warunkach.

Następna na trackliście jest przewrotnie zatytułowana "Burda", jeden z bardziej poruszających utworów projektu, w którym gitarowe pętle przepełnione echem i efektem reverb, nasuwające skojarzenia z pierwszymi nielegalami Lil Peepa w stylu "LIVE FOREVER", znakomicie dźwiękowo współgrają z tekstem, który nieustannie żongluje między dysocjacją a nadzieją na lepsze jutro. Chęć ucieczki od sztampy przewijająca się przez całe "Origami" widoczna jest chociażby w refrenie "Burdy" w wersie "Myślę, jak temat ugryźć, bo o tym każdy rapował".

"Balast" dalej eksploruje mrok i ciężar własnej duszy na bicie, nasuwającym skojarzenia z takimi tytanami krajowego offu jak 2K88, TONFA czy Hałastra. Gościnnie występujący Versus MVP ładnie podbija uliczny sznyt tego numeru. "Chłopak zza lady" ze swoim świdrującym basem nieprzytłaczającym nawijającego z laserową precyzją staaha przypomina słuchaczom, jak fenomenalnie zmiksowany jest ten projekt. Ten utwór eksploruje wieczorową codzienność pracowników NRD w sposób tak niezwykle namacalny i barwny, że można to tylko przyrównać do tego, jak Taco Hemingway opisywał swoją podróż metrem ponad 10 lat temu. Gościnnie towarzyszący staahowi domino wjeżdża swoją zwrotką w ten potężny bit z takim impetem jak Oskar z PRO8L3Mu. Końcowy cudny 10-sekundowy skit na temat smaków drinków perfekcyjnie zamyka tę barową opowieść.

"Garnishh" pojawiający się w połowie krążka, to bodajże najsłabszy numer całego albumu; flow w stylu Ghostemane’a lub $uicideboy$ pomimo swojej solidności technicznej staje się nieco męczące przez nadmierny teatralny dramatyzm kompozycji. Problemem tej piosenki jest również próba upchnięcia zbyt wielu tematów tekstowych w zaledwie 4 minuty. Wszystko wraca na właściwe tory w następującym po "Garnishhu" "Przymulonym". Stylistycznie pozostajemy w obrębie mrocznych odłamów pierwszej fali cloudrapu, tym razem jednak bardziej w kierunku nihilistycznego świata Bonesa. Gęsty bas, ciężka sekcja perkusyjna i pamiętny refren — wszystko tutaj jest na swoim miejscu.

Ostatni rozdział tej wielowątkowej i wielogatunkowej opowieści otwiera śpiewany "Samolot Origami". W nasz podmiot liryczny wkrada się ostatecznie wiszący w powietrzu od samego początku fatalizm. Po tym utworze można dojść do wniosku, że staah nie będzie w stanie już wyjść z tego mroku. W tej końcowej sekcji "Origami" kluczową rolę grają gitary, które jednocześnie bardzo wyróżniają ten album na tle toruńskiego podziemia. Zarówno "Mogę posiedzieć", jak i "Zaparzcie" instrumentalnie prowadzone są przez subtelnie rozstrojoną zawieszoną w powietrzu gitarę akustyczną. Gościnny wokal Oli K. przypomina trochę to, co prezentowała Kacha z Coalsów na pierwszych płytach.

"Mogę posiedzieć", pomimo mocnego analogowego rzężenia, jawi się jako przemyślana kompozycja poprzez bardzo ciekawe nakładanie na siebie ścieżek wokalnych w końcówce utworu. "Mogę posiedzieć" i "Zaparzcie" są trochę jak dwie strony jednej relacji miłosnej, którą poznajemy od końca tym pierwszym utworem, by poznać jej genezę chwilę później w optymistycznym, niewinnym, przepełnionym limerencją "Zaparzcie" nieświadomym mroku "Mogę posiedzieć".

Kolejny numer "Dojrzałem" to chyba najbardziej kreatywny fragment "Origami". Staah w tym numerze nie jest tylko raperem, lecz wokalistą bawiącym się rockowym bravado. Instrumental napisany przez Janasa bawi się tutaj gitarowymi kliszami, mistrzowsko wplatając je w tracklistę "Origami". Staah tekstowo orientuje się w tym utworze, że od pewnych spraw nie da się uciec i trzeba ostatecznie stanąć w prawdzie. Do tego utworu nie jestem w stanie wskazać jakiegoś podobieństwa lub inspiracji, to po prostu czysta, nieskrępowana autorska energia staaha połączona z rockową balladowością instrumentalu Janasa. Nie przesadzam, mówiąc, że to jeden z najciekawszych numerów toruńskiego podziemia, w sensie: kiedy ostatni raz słyszeliście na projekcie rapowym elektryzujące miodne solo gitarowe? W czasach Run-D.M.C.?

Po tym prawie godzinnym klubowym tańcu z własnym jungowskim cieniem i toruńskim nocnym życiem "Origami" zamyka się optymistyczną nutą. "Pogoda na bluzę" to akustyczny, ujmujący pogodny letniaczek. Dokumentująca młodzieńcze perypetie narracja przypomina trochę pierwsze numery Szczyla lub Adiego Nowaka, a połowicznie śpiewane flow wieje na kilometr płytą "F3" z dyskografii Fisz Emade Tworzywo. Swobodny blues-rockowy instrumental z bardzo ogniskowym biciem gitarowym pięknie dopełnia wyczilowany klimat "Pogody na bluzę". Na koniec mamy nieco zbędne "Origami (outro)", ale wiadomo, było intro, musi być też outro.

"Origami" nie jest albumem idealnym. Zdarzają się momenty, w których staah próbuje zmieścić w jednym kawałku więcej niż udźwignie kompozycja, a chwilami mrok staje się nie tyle środkiem wyrazu, ile wygodną estetyczną kryjówką. Tyle że pod tymi niedoskonałościami pulsuje coś znacznie ciekawszego niż kolejny sprawnie skrojony rapowy debiut: autorska osobowość. Staah nie tyle składa papierowe formy z cudzych inspiracji, ile rozrywa je, zgniata i skleja na własnych zasadach. Z tej pozornej destrukcji wyłania się Toruń nocny, lepki od klubowego potu, dymu i niespełnionych ambicji, ale wciąż zdolny do czułości.

NRD nie jest tu jedynie adresem w książeczce płytowej ani nostalgicznym rekwizytem w lokalnej mitologii. To krwiobieg tego albumu, jego nieformalna sala prób, konfesjonał i bar jednocześnie. Staah przekuwa lata spędzone przy Browarnej 6 w opowieść, w której klubowy gwar płynnie przechodzi w egzystencjalny kac, a nocne rozmowy zostawiają ślady głębsze niż niejedna wielka życiowa deklaracja.

"Origami" brzmi jak Toruń po zamknięciu lokalu — kiedy gasną światła, ale nikt jeszcze nie ma ochoty wracać do domu. I właśnie dlatego ten debiut ma znaczenie: bo zamiast udawać, że pochodzi skądkolwiek, doskonale wie, skąd wyrasta.