Ekobójstwo i klimat: Od wojennych zbrodni po polityczne rozmycie odpowiedzialności

Termin ekobójstwo (ecocide) wywodzi się z kontrkultury amerykańskiej lat 60. i czasów wojny w Wietnamie, gdzie masowe niszczenie ekosystemów było taktyką wojenną. Genezę pojęcia przedstawił Iwo Łoś (socjolog, badacz, aktywista związany z Greenpeace Polska). Jak zaznaczył, termin ewoluował, a dyskusje o włączeniu go do prawa międzynarodowego, wciąż trwają.

- Chodzi o celowe, umyślne działania, podejmowane w kontekście wojennym, które w sposób nieodwracalny albo drastyczny niszczą środowisko bądź uniemożliwiają, utrudniają dalsze życie lub korzystanie z tego środowiska ludziom – mówił Iwo Łoś, który podał przykład wysadzenia tamy na Dnieprze podczas działań wojennych w Ukrainie.

Pokazy filmów "Divia" i "Bloodline" posłużyły za punkt wyjścia do dyskusji o wpływie ludzkiej działalności na przyrodę.

- W dzisiejszym świecie dominuje odpowiedzialność upłynniona", utrudniająca wskazanie konkretnych sprawców – mówił Marcin Leźnicki, filozof z UMK. Postulował odchodzenie od odpowiedzialności globalnej na rzecz lokalnej, choć z jednoczesnym myśleniem globalnym.

Iwo Łoś rozszerzył tę myśl, rozróżniając skrajne, spektakularne ekobójstwo od "powolnej przemocy" (slow violence) czy "cichej przemocy ekologicznej" (silent violence). Ostrzegł, że ta "cicha przemoc" może w dłuższej perspektywie doprowadzić do skutków równoznacznych z ekobójstwem, gdy całe regiony przestaną nadawać się do życia.

- Kluczowa jest ambicja państw w redukcji emisji, która zależy od polityków wybieranych przez obywateli – mówił Maciej Nyka, kierownik Katedry Prawa Gospodarczego i Publicznego i Ochrony Środowiska na Uniwersytecie Gdańskim.

Mimo poważnych wyzwań, Iwo Łoś podał przykłady sukcesów ruchu ekologicznego w Polsce. Wskazał na powstrzymanie niemal wszystkich planowanych kopalń odkrywkowych węgla brunatnego, co było efektem dekady wspólnych działań aktywistów i lokalnych społeczności. Innym optymistycznym przykładem jest jedność europejskich organizacji ekologicznych po inwazji na Ukrainę, które skutecznie domagały się od swoich rządów rezygnacji z importu paliw kopalnych z Rosji, co zbiegło się z decyzjami politycznymi.

Międzynarodowy Festiwal Filmowy Watch Docs to jeden z najstarszych festiwali filmowych o prawach człowieka na świecie. Organizatorem festiwalu jest Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Poza corocznym Międzynarodowym Festiwalem Filmowym w Warszawie Festiwal obejmuje także Objazdowy Festiwal Filmowy Watch Docs. W Toruniu odbywa się on co roku w Dworze Artusa. Festiwal potrwa do piątku.