762 lata temu obok Torunia powstał… drugi Toruń. Przez niemal dwa wieki były to dwa osobne miasta

Historia Torunia zaczęła się wcześniej. Miasto otrzymało przywilej lokacyjny w 1233 roku, a jego rozwój okazał się wyjątkowo szybki. Już w połowie XIII wieku powierzchnia istniejącego ośrodka przestała odpowiadać potrzebom rozwijającej się społeczności. Najpierw powiększono obszar miasta, a następnie zdecydowano się na znacznie bardziej radykalne rozwiązanie - stworzenie obok niego kolejnego, niezależnego organizmu miejskiego.

13 sierpnia powstało Nowe Miasto Toruń

Dokładnie 13 sierpnia 1264 roku osada położona na wschód od dotychczasowego Torunia otrzymała prawa miejskie i nazwę Nowe Miasto Toruń. Od tego momentu starszą część zaczęto określać jako Stare Miasto Toruń. Nowemu miastu wyznaczono powierzchnię około 13,5 hektara.

Nie była to po prostu nowa dzielnica. Z dzisiejszej perspektywy łatwo popełnić taki błąd, ponieważ Stare i Nowe Miasto tworzą jeden zwarty historyczny organizm. W średniowieczu sytuacja wyglądała jednak zupełnie inaczej.

Nowe Miasto było osobnym miastem.

Posiadało własne władze, własny rynek i ratusz. Oba Torunie oddzielały fortyfikacje, a pomiędzy nimi znajdował się jeszcze trzeci ważny organizm - teren zamku krzyżackiego. Muzeum Okręgowe w Toruniu opisuje średniowieczny Toruń właśnie jako przestrzeń, w której obok siebie funkcjonowały Stare Miasto, Nowe Miasto oraz zamek Zakonu Krzyżackiego.

Dwa miasta, dwa różne światy

Oba Torunie różniły się także gospodarczo. Stare Miasto rozwijało się przede wszystkim dzięki wielkiemu handlowi. Położenie nad Wisłą oraz związki z Hanzą uczyniły z niego jeden z ważniejszych ośrodków handlowych tej części Europy. Nowe Miasto nie posiadało tak dogodnego dostępu do rzeki i miało zdecydowanie bardziej rzemieślniczy oraz produkcyjny charakter.

To właśnie tutaj działało wielu rzemieślników, a jednym z istotnych kierunków produkcji było sukiennictwo. Podział był więc dość czytelny: bogatsze Stare Miasto było przede wszystkim ośrodkiem kupieckim, natomiast Nowe Miasto stanowiło jego ważne zaplecze rzemieślnicze.

Sercem młodszego miasta był Rynek Nowomiejski. Znajdujący się dziś pośrodku placu kościół ewangelicki nie był pierwotnie najważniejszą budowlą rynku. W średniowieczu w centralnej części placu znajdował się Ratusz Nowomiejski, którego początki wiązały się bezpośrednio z zapisami dokumentu lokacyjnego z 1264 roku.

Jednym z najważniejszych symboli dawnego Nowego Miasta pozostaje natomiast monumentalny gotycki kościół św. Jakuba, stojący przy jego rynku.

Jeden Toruń dopiero od 1454 roku

Taki podział przetrwał wyjątkowo długo. Stare i Nowe Miasto funkcjonowały jako dwa odrębne organizmy przez 190 lat - od 1264 do 1454 roku.

Przełom przyniósł 1454 rok i wielki konflikt miast pruskich z państwem krzyżackim. Toruń należał do najważniejszych ośrodków antykrzyżackiego Związku Pruskiego. W tym samym roku Nowe Miasto zostało włączone do Starego Miasta i od tego momentu oba zaczęły funkcjonować jako jeden organizm miejski.

Ślady dawnego podziału są jednak doskonale widoczne do dziś.

Toruń ma dwa historyczne rynki, odmienny układ poszczególnych części starówki i zabytki, które przypominają o czasach, gdy w miejscu dzisiejszego centrum miasta istniały obok siebie dwa niezależne Torunie.

To właśnie ta niezwykła, podwójna struktura jest jednym z elementów wyjątkowości średniowiecznego Torunia. Stare Miasto, Nowe Miasto oraz teren dawnego zamku krzyżackiego tworzą dziś jeden Średniowieczny Zespół Miejski.

13 sierpnia mija dokładnie 762 lata od momentu, gdy na mapie średniowiecznej Europy obok Torunia pojawił się więc… drugi Toruń.

Przy opracowaniu materiału korzystaliśmy z informacji publikowanych w serwisie Toruńskie Serwisy Turystyczne - turystyka.torun.pl. Dziękujemy autorom i osobom tworzącym to kompendium wiedzy o historii Torunia za rzetelne opracowanie i udostępnianie materiałów, które pozwalają przybliżać mieszkańcom mniej znane, ale niezwykle ciekawe karty z dziejów naszego miasta. To właśnie dzięki takim źródłom możemy przypominać, że historia Torunia to nie tylko najbardziej znane zabytki i postaci, ale również setki wydarzeń, decyzji i procesów, które przez stulecia kształtowały dzisiejszy charakter miasta. Zachęcamy również naszych Czytelników do samodzielnego odkrywania historii Torunia i korzystania z dostępnych opracowań poświęconych jego przeszłości.