Za nami 34. ToruńCAMERIMAGE. Jak wypadł tegoroczny festiwal?

Ignacy Grześkowiak
Gala zamknięcia ToruńCAMERIMAGEToruńCAMERIMAGE
Źródło zdjęć: © Metropolia Toruńska .pl | Piotr Jagiełowicz

To był niezwykły tydzień, przepełniony filmowymi emocjami produkcji z całego świata. Pisaliśmy już o gali i donosiliśmy o momentami niespodziewanych decyzjach jury w kwestii przyznania Złotych Żab. Ostatnią opowieść zakończyliśmy wspominkowym wtorkiem z projekcjami "Młyna i krzyża" oraz "Welcome to Lynchland". Tym razem zabierzemy się za produkcje nowe, premierowe. Sprawdźmy, co miał w zanadrzu tegoroczny festiwal, jeżeli chodzi o duże globalne produkcje.

Środa upłynęła pod znakiem regionalnego autentyzmu. Pierwszym seansem, który wzięliśmy na warsztat, było nieco rozczarowujące "Narodzenie króla. Zero A.D.". Jeżeli chodzi o plusy tej wysokobudżetowej produkcji, to wierność realiom historycznym jest czymś trudnym do zignorowania. W ramach tej opowieści o narodzeniu Jezusa Chrystusa usłyszymy dużo tradycyjnej regionalnej muzyki. Duża pieczołowitość w obrazowaniu materiału źródłowego objawia się również w kostiumach, scenografii, planach realizowanych w prawdziwych lokacjach i tym podobnych aspektach.

Mankamenty pojawiają się w scenariuszu. Przykładowo, relacja Józefa z Maryją jest całkowicie niewiarygodna. Poza jedną ważną sceną w Betlejem ziemski ojciec Zbawiciela jest postacią zupełnie zbędną narracyjnie. Z kolei Herod w wydaniu bądź co bądź utalentowanego Jima Caviezela wypada jak jerozolimski cosplay Pingwina Colina Farella, praktycznie bijąc po twarzy swoją komiksowością. Imponująca w koordynacji wielu statystów sekwencja rzezi noworodków wynagradza trochę potknięcia narracyjne, jednakże całościowo "Narodzenie króla. Zero A.D." nie jest filmem, który mógłbym polecić lekką ręką.

Zupełnie inaczej sprawa wyglądała w przypadku "Motherwitch", czyli pierwszego cypryjskiego horroru folkowego. Ten film mogliśmy zobaczyć przedpremierowo w ramach tegorocznego ToruńCAMERIMAGE. Reżyser Minos Papas, obecny na sali Cinema City, zwrócił w przedmowie uwagę, że cypryjska branża filmowa jest wciąż bardzo małym rynkiem, jednocześnie rozwijającym się w bardzo kreatywny sposób. I taki właśnie jest ten film, pomimo oczywistych inspiracji kultowym klasykiem "The Witch" Roberta Eggersa z 2015 roku. "Motherwitch" atakuje klimat folkowego horroru w bardzo lokalny sposób, znakomicie chwytający ducha regionu.

To film o przepracowywaniu traumy po stracie dziecka, nekromancji, malarstwie i cypryjskich legendach. Być może praktyczne efekty specjalne nie zrobią dużego wrażenia na młodszym pokoleniu przyzwyczajonym do znacznie ostrzejszych widoków z współczesnych horrorów, ale "Motherwitch" jednocześnie jest niezaprzeczalnie zgrabnym i wizualnie imponującym listem miłosnym do nieznanego szerszej publiczności folkloru. Praktycznie każdy kadr z tego filmu można by oprawić i powiesić na ścianie, co ostatecznie jest tym, czego można by oczekiwać po filmie prezentowanym na takim festiwalu jak Camerimage.

Klip na iPhone’ach

Czwartek przyniósł najmocniejszą frekwencję z całego festiwalu, a odpowiadały za to dwa wydarzenia — Konkurs Wideoklipów oraz premiera filmu "The Idiot(s)" o relacji Dostojewskiego z jego żoną i pisaniu słynnej rosyjskiej powieści. Pokaz kreatywności w tworzeniu teledysków jest zawsze jednym z najbardziej unikalnych elementów całego festiwalu, a konkurencja w tym roku była nader wysoka.

Wyłączając mierny pomnik dla samego siebie, jakim było "American Girls" Harry’ego Stylesa, praktycznie każdy klip wnosił na główną salę Jordanek jakieś nowe spojrzenie. Sabrina Carpenter w klipie "House Tour" reżyserowanym przez nią samą wraz z Margaret Qualley zaprezentowała bodajże najbardziej dynamiczny montaż, klip Tamino do piosenki "Raven" zabrał nas w psychodeliczną, enigmatyczną i lekko niepokojącą podróż; Cuco "Dreamin" zkontrastowało dziecięcą niewinność z wewnętrznymi problemami współczesnych Stanów Zjednoczonych, a "Confessions II" Madonny uwiodło publikę wręcz odrażającym przepychem, za który odpowiadało kilka ekip filmowych.

Teledysk do "Taxes" Geese znakomicie uchwycił atmosferę ich występów na żywo, a "Berghain" Rosalii, kręcony na warszawskiej Pradze, był prawdziwą wizualną ucztą i praktycznie pewniakiem do nagrody. Tak się jednak nie stało i ostatecznie wyróżniony został inny pewniak z tegorocznego konkursu, czyli GENER8ION "Storm" z Yung Leanem w roli głównej, perfekcyjnie chwytającym ducha młodzieńczej brawury.

Z kolei Złotą Żabę otrzymał klip Angèle ft. Justice "What You Want" , który został nagrany na iPhone’ach, w którym jury doceniło uderzającą afirmację życia i, mówiąc słowami Dody wręczającej nagrodę, "niesamowitą choreografię, która wzmacnia warstwę wizualną i nadaje opowieści jeszcze większą dynamikę".

Najlepsze miejsce na premierę

Ze względu na opóźnienie przed pokazem wideoklipów z ciężkim sercem musiałem opuścić ten potencjalnie arcyciekawy Q&A obecnych na festiwalu twórców tej wyjątkowej sztuki filmowej i udać się na premierowy pokaz specjalny "The Idiot(s)".

- Pokazywaliśmy ten film w Toronto, Londynie, ale to właśnie ta premiera na ToruńCAMERIMAGE jest dla nas najważniejsza — tymi słowami przywitała się z wypełnioną po samiutkie brzegi salą główną CKK Jordanki Małgorzata Szumowska, współreżyserująca ten projekt wraz z Michałem Englertem.

Ta współtworzona przez TVP produkcja z brytyjskimi aktorami w rolach głównych (Johnny Flynn, Aimee Lou Wood) bardzo dobrze chwyta niewątpliwy obłęd, jaki towarzyszył Dostojewskiemu przy pisaniu "Idioty". Równie ważna w tym widowiskowym, nasuwającym skojarzenia z późnym Lanthimosem szaleństwie jest wyrozumiała, ale i stanowcza postać Anny Dostojewskiej. Chemia między dwiema głównymi postaciami jest tym, co absolutnie niesie ten film na szczyt.

Całościowo "The Idiot(s)" to tragikomiczna opowieść o miłości, bloku kreatywnym, hazardzie i niedopasowaniu rosyjskiej pary do niemieckich salonów. Ta farsa w pięciu aktach była bodajże najgłośniej i najdłużej oklaskiwanym filmem całego ToruńCAMERIMAGE.

Po tym smakowitym filmowym daniu postanowiłem rzucić okiem na after w NRD, gdzie, pomimo początkowych wątpliwości dotyczących frekwencji, przy płynących z głośników dźwiękach acid house’u festiwal trwał do późnych godzin porannych. Przestrzeń klubu wypełniła się bardzo mocno gdzieś po północy, a otwarty , jak zawsze gościnny klimat lokalu ewidentnie zaskarbił sobie sympatię przyjezdnych gości i lokalnej wiary.

W poszukiwaniu tożsamości

W piątek ze względu na inne zobowiązania udało się sprawdzić tylko jedną produkcję, ale był to film absolutnie kluczowy w tegorocznym programie. "Ulya" to dysocjacyjna, poruszająca czarno-biała historia o poszukiwaniu tożsamości pomimo wszechobecnego odrzucenia. Film pokazuje początki koszykarskiej kariery Łotyszki Uljany Semjonovej, dwukrotnej medalistki olimpijskiej, i 15-krotnej zwyciężczyni Pucharu Europy. Ta produkcja zamykająca tegoroczny konkurs główny nosiła w sobie duży ciężar egzystencjalny, w kadrach, w rozmyciu obrazu w momentach poniżenia lub zagubienia, w zimnym wschodnim sposobie mówienia postaci i ostatecznie w podróży samej Ulji, która była traktowana jak odmieniec w swojej rodzinnej wsi i początkowo niemalże jak osoba niepełnosprawna w Rydze, gdzie zaczyna swą koszykarską wędrówkę.

To narracyjnie bardzo dojrzała historia o drodze do samoakceptacji, unikająca praktycznie wszystkich sztamp znanych z filmów sportowych. Jeżeli mielibyście nadrobić jeden film z tegorocznego repertuaru Camerimage, to poza udanym "The Idiot(s)" jednoznacznie wskazałbym "Ulyę", która nie bez przyczyny jest wyborem Łotwy pod tegoroczne Oscary.

Artyści i rzemieślnicy

Na temat gali zamknięcia już pisaliśmy, więc nie będziemy się tu za bardzo zagłębiać w szczegóły. Oczywiście cieszy sukces "Ojczyzny" ze zdjęciami nieziemsko utalentowanego Łukasza Żala, który otrzymał Złotą Żabę w konkursie głównym. A także docenienie przez jury "uchwycenia złożonej psychologii postaci", jakim zabłysnął operator Maciej Sobieraj w "Wśród Nocnej Ciszy" w reżyserii Jana Holoubka, pokonując zagraniczną konkurencję w Konkursie Seriali Telewizyjnych. Są trzy ważne cytaty warte przytoczenia, jakie mogliśmy usłyszeć w ramach tegorocznej ceremonii zamknięcia:

Gala zamknięcia ToruńCAMERIMAGE
Gala zamknięcia ToruńCAMERIMAGE © Metropolia Toruńska .pl | Piotr Jagiełowicz

- Chciałem powiedzieć, bo jednak to jest festiwal poświęcony operatorom; rzadko o nich mówimy. Odwracamy proporcje w dzisiejszych czasach. Wszyscy mówią o sobie artyści. W normalnych proporcjach z tysiąca rzemieślników rodzi się jeden artysta. W dzisiejszych czasach z tysiąca artystów rodzi się jeden rzemieślnik — mówił Jan Englert, odbierając Nagrodę za Wybitne Osiągnięcia w Sztuce Aktorskiej.

- Drodzy moi, długo żyję, długo. To, że jesteśmy tu w tych niespokojnych czasach w kontekście tego, co stało się kilka dni temu. Mam takie poczucie, że to jest pojedynek. To, że ten festiwal tu jest, to, że wy jesteście, powoduje, że ratujecie człowieczeństwo i ciągniecie to życie dalej — mówiła Maja Komorowska, odbierająca nagrodę Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego, w poruszający sposób nawiązując do niedawnych wydarzeń w Krakowie.

- Czy musimy budować tożsamość tego miasta wyłącznie na patrzeniu w przeszłość? Dlaczego Mikołaj Kopernik opuszcza w wieku 18 lat Toruń, by nigdy nie powrócić do niego i poza nim dokonać swojego największego odkrycia? Zostawiam Państwa z tym pytaniem — mówił prezes Tumultu Marek Żydowicz w trakcie swojej bardzo odważnej mowy końcowej.

Pierwsza śmierć celebryty

Po festiwalowym filmie zamknięcia spodziewałem się czerstwej motywacyjnej tyrady i… się mocno zaskoczyłem. "Ostatni Hamlet" to wybitnie poruszająca historia Iana Charlesona, który zasłynął w "Rydwanach Ognia" a zmarł na skutek zarażenia wirusem HIV. Mike Eley, zapowiadając ten film, zwrócił uwagę na to, że brytyjska branża filmowa bardzo unika poruszania tematu epidemii AIDS i odstaje w tym aspekcie od amerykańskiego rynku. Tym bardziej był on szczęśliwy, że wspólnie z Simone’em Stone udało im się nakręcić film nagłaśniający "pierwszą śmierć celebryty w wyniku tej epidemii".

Andrew Scott błyszczy w tym filmie w roli głównej, praktycznie stając się Charlesonem, a Billie Piper i Olivia Colman wypadają równie solidnie w rolach drugoplanowych. Zdrowotna batalia brytyjskiego aktora w nadwyraz lekki sposób przeplata się z próbami w National Theatre i cytatami z bodajże najważniejszej sztuki teatralnej w dziejach ludzkości, tworząc ujmujący pomnik przemijającej egzystencji. Bardzo duże wyczucie twórców ewidentnie zaskarbiło sobie serca widzów zgromadzonych w Jordankach, wzruszając ich praktycznie do łez.

Zaskoczenia, rozczarowania i mnóstwo emocji

I taki właśnie był ten ToruńCAMERIMAGE: nie zawsze równy, momentami zaskakujący, czasem rozczarowujący, ale przede wszystkim pełen kina, które zostaje z widzem na długo po wyjściu z sali.

Od cypryjskiego folkloru, przez wideoklipową ekstrawagancję, aż po egzystencjalny ciężar "Ulyi" i wzruszającego "Ostatniego Hamleta" – tegoroczny program udowodnił, że obraz filmowy nie potrzebuje jednego języka, żeby mówić o rzeczach najważniejszych. I może właśnie w tym tkwi siła festiwalu, który od lat ściąga do Torunia twórców i widzów z najróżniejszych zakątków świata. Pozostaje mieć nadzieję, że za rok znów spotkamy się w Jordankach, by przez kilka listopadowych dni przypomnieć sobie, dlaczego kino wciąż potrafi być czymś znacznie większym niż tylko projekcją.
Wybrane dla Ciebie