Fort św. Jakuba zostanie posprzątany. Jaka przyszłość czeka ten zabytek?

- Fort św. Jakuba ma niezwykłą historię. Jak Państwo pamiętacie, podjąłem decyzję, aby ten obiekt pozostał w naszym miejskim zasobie. 1 maja każdy będzie mógł zajrzeć do jego wnętrz, pomóc w sprzątaniu terenu i zrobić coś dobrego dla tego miejsca. Będzie też zapowiedź czegoś nowego, co bezpośrednio dotyczy przyszłości Fortu… ale szczegóły poznacie Państwo dopiero na miejscu. Do zobaczenia! – mówi prezydent Torunia Paweł Gulewski na Facebooku.

Sprzątanie Fortu św. Jakuba zaplanowano na 1 maja w godzinach od 10:00 do 13:00. To już kolejna taka akcja, najpierw była inwencją społeczników i sympatyków, którzy nie mogli patrzeć na niszczejący zabytek. Teraz ma już wymiar miejski. Przy okazji będzie można obejrzeć wnętrza obiektu, który na co dzień nie jest dostępny.

Najbardziej istotna jest jednak przyszłość Fortu, czyli podjęcie decyzji o przeznaczeniu obiektu, który jest w zasobach miejskich. Dopiero w 2018 roku wykwaterowano z niego ostatnich mieszkańców. Od tego czasu obiekt jest opuszczony, niedostępny dla osób nieupoważnionych, ale mimo doraźnych zabezpieczeń dochodziło tam do licznych włamań, które dewastowały zabytek.

Przy okazji warto przypomnieć o planach zagospodarowania Fortu św. Jakuba. Jednym z nich miało być utworzenie w nim muzeum poświęconego gen. Elżbiecie "Zo" Zawackiej. Przy okazji planowano powstanie tam hotelu bądź hostelu. W 2017 roku ogłoszono nawet przetarg na dokumentację budowlano-wykonawczą adaptacji fortu. Niestety, nie udało się pozyskać dofinansowania i pomysł upadł.

Fort św. Jakuba w Toruniu został zbudowany w latach 1828-1833, jako jeden z pierwszych elementów obrony Twierdzy Toruń. Jest jednym z najciekawszych i najlepiej zachowanych obiektów XIX-wiecznej twierdzy, jedyny reprezentujący typ fortu reditowego. Unikatowy charakter obiektu podkreśla jego monumentalna forma oraz spektakularna architektura, która kontrastuje z późniejszymi, standardowymi fortyfikacjami. Jak informuje Wikipedia, w jego projektowaniu brali udział wybitni architekci i inżynierowie, jak von Brese, Prittwitz czy Schinkel, czyniąc fort żywym dokumentem europejskiej myśli fortyfikacyjnej.

Fort św. Jakuba stracił militarne znaczenie po włączenia Torunia do Polski w 1920 roku. Po 1920 roku zniwelowano większość obwodów wałów wokół Fortu, zasypano fosy oraz rozebrano budowle na placu broni i inne elementy murowane. Umocnienia ziemne przekształcono w połowie lat 30. XX wieku, podczas budowy ulicy Traugutta. Na początku lat 50. XX wieku teren Fortu opuściło wojsko. Reditę przeznaczono do celów mieszkaniowych. Do końca marca 2018 roku był wykorzystywany na te cele. Mimo historycznych przekształceń i adaptacji na cele mieszkalne w XX wieku, centralna redita pozostaje niemal nienaruszona, a zachowany układ korytarzy, wnęk artyleryjskich i fasada pozwalają odczytać dawny charakter obiektu.

Po decyzji prezydenta Torunia o pozostawieniu Fortu Jakuba w zasobach gminnych to był dopiero pierwszy krok w procesie jego rewitalizacji i przyszłej adaptacji.

Jak poinformowano, Gmina Miasta Toruń zachowuje pełną kontrolę nad obiektem, a tym samym może rozpocząć planowanie działań, które w kolejnych latach obejmą: etapowe prace zabezpieczające i konserwatorskie, przygotowanie szczegółowej diagnozy technicznej i konserwatorskiej, opracowanie koncepcji zagospodarowania fortu, poszukiwanie źródeł finansowania, a następnie stopniową adaptację - np. na cele społeczne, edukacyjne, kulturalne lub turystyczne.

Władze Torunia przy współpracy z ekspertami do spraw dziedzictwa fortecznego (i nie tylko) rozważają różne warianty przyszłego zagospodarowania obiektu. Na obecnym etapie najważniejszą kwestią pozostaje odpowiednie zabezpieczenie nieruchomości.

Najważniejsze jest jednak podjęcie decyzji o przyszłości obiektu. Być może więcej dowiemy się po majówkowym sprzątaniu.