Dzień przed narodzinami UMK. 81 lat temu w Toruniu zebrał się pierwszy Senat przyszłego uniwersytetu

Dzisiaj trudno wyobrazić sobie Toruń bez Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Uczelnia jest jednym z najważniejszych elementów tożsamości miasta, a jej powstanie wpłynęło na rozwój Torunia jako ośrodka naukowego, kulturalnego i akademickiego. W 1945 roku nic nie było jednak oczywiste.

Pomysł utworzenia w Toruniu uniwersytetu pojawił się już kilka miesięcy po zakończeniu niemieckiej okupacji miasta. Jednym z argumentów było stworzenie silnego polskiego ośrodka naukowego na Pomorzu, a także zapewnienie miejsca dla części kadry akademickiej związanej wcześniej z Uniwersytetem Stefana Batorego w Wilnie. W lipcu 1945 roku do Torunia przybyła grupa około 200 pracowników wileńskiej uczelni.

13 sierpnia 1945 roku minister oświaty powierzył prof. Ludwikowi Kolankowskiemu organizację uniwersytetu w Toruniu, przekazując mu jednocześnie kompetencje rektorskie. Dziewięć dni później, 22 sierpnia, profesor przyjechał do miasta. Kolankowski był historykiem, profesorem związanym wcześniej między innymi z Uniwersytetem Jana Kazimierza we Lwowie. W Toruniu stanął przed zadaniem zbudowania praktycznie od podstaw nowej uczelni – w mieście zniszczonym skutkami wojny i pozbawionym odpowiedniego zaplecza akademickiego. Wydarzenia zaczęły jednak następować niezwykle szybko.

Dokładnie 23 sierpnia 1945 roku odbyło się pierwsze posiedzenie tymczasowego Senatu Uniwersyteckiego. Spotkanie zorganizowano w przejściowej siedzibie przy placu Teatralnym 7, w gmachu Zarządu Miejskiego. W ten sposób, jeszcze zanim istniał formalny akt powołujący Uniwersytet Mikołaja Kopernika, zaczęły funkcjonować jego przyszłe władze.

W skład tego gremium weszli profesorowie, którzy odegrali później ogromną rolę w tworzeniu toruńskiego środowiska akademickiego. Obok Ludwika Kolankowskiego znaleźli się w nim m.in. Władysław Dziewulski, Jan Prüffer, Edward Passendorfer, Konrad Górski i Bronisław Jamontt. Byli wśród nich przedstawiciele nauk humanistycznych, przyrodniczych i sztuk pięknych. Wielu miało za sobą doświadczenia przedwojennych polskich uniwersytetów.

Na formalne narodziny uczelni trzeba było czekać… zaledwie jeden dzień. 24 sierpnia 1945 roku Rada Ministrów wydała dekret o utworzeniu Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Akt został następnie zatwierdzony 11 września przez Krajową Radę Narodową. Początkowo UMK tworzyły dwa wydziały: Humanistyczny, obejmujący również Sekcję Sztuk Pięknych, oraz Matematyczno-Przyrodniczy. Wkrótce struktura uczelni została rozbudowana o kolejne jednostki.

Samo wydanie dekretu było dopiero początkiem ogromnej pracy jaka czekała kadrę UMK. Trzeba było znaleźć pomieszczenia, stworzyć bibliotekę, laboratoria i administrację, skompletować kadrę oraz przygotować zajęcia. Mimo powojennych trudności wszystko odbywało się w imponującym tempie.

3 października 1945 roku rozpoczęły się zapisy na studia, a pierwsze wykłady odbyły się już 24 listopada. Poprowadzili je profesorowie Tadeusz Czeżowski i Stefan Srebrny. Uroczysta inauguracja pierwszego roku akademickiego odbyła się 5 stycznia 1946 roku. Tak rozpoczęła się historia uczelni, która w kolejnych dekadach stała się jednym z najważniejszych uniwersytetów w Polsce.