26 lat temu odsłonięto pomnik Józefa Piłsudskiego w Toruniu. To nie był pierwszy monument marszałka

Obecny monument Józefa Piłsudskiego jest jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc związanych z historią Polski międzywojennej w Toruniu. Odsłonięto go 15 sierpnia 2000 roku, w dniu Święta Wojska Polskiego i dokładnie w 80. rocznicę wydarzeń 1920 roku.

Pomnik przedstawia stojącą, około czterometrową postać marszałka. Piłsudski jedną ręką podpiera się na szabli. Autorami projektu byli Stanisław Szwechowicz i Bruno Wandtke. Na cokole umieszczono inskrypcję przypominającą zarówno rolę Piłsudskiego w odzyskaniu przez Polskę niepodległości, jak i jego związki z Toruniem.

Piłsudski przyjechał do Torunia jako Naczelnik Państwa

Związki Józefa Piłsudskiego z Toruniem nie ograniczają się jednak do pomników. Jedna z najważniejszych jego wizyt w mieście odbyła się w czerwcu 1921 roku, niedługo po powrocie Pomorza do odrodzonej Polski.

Piłsudski odwiedzał wówczas Toruń, Bydgoszcz i Grudziądz. W Toruniu uczestniczył m.in. w oficjalnych spotkaniach, a 5 czerwca podczas obiadu w Dworze Artusa wygłosił przemówienie odnoszące się do doświadczeń Polaków, którzy przez dziesięciolecia żyli pod trzema zaborami.

Według informacji toruńskiego magistratu Piłsudski przebywał w mieście oficjalnie w 1921 roku, a później jeszcze dwukrotnie odwiedzał Toruń prywatnie.Marszałek został także Honorowym Obywatelem Miasta Torunia. Co ciekawe, tytuł nadano mu już pośmiertnie - 14 maja 1935 roku, zaledwie dwa dni po jego śmierci.

Pomnik Piłsudskiego stał w Toruniu już w 1928 roku

Monument odsłonięty w 2000 roku nie był pierwszym toruńskim pomnikiem marszałka. Już 11 listopada 1928 roku, w 10. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, na terenie jednostki wojskowej przy placu św. Katarzyny odsłonięto Pomnik 10-lecia Niepodległości. Jego częścią było popiersie Józefa Piłsudskiego. Na skrzydłach monumentu znajdowały się płaskorzeźby przedstawiające pomorskiego gryfa i polskiego orła, a przed pomnikiem ustawiono dwie armaty zdobyte podczas powstania wielkopolskiego.

Pomnik nie przetrwał wojny. Został zburzony przez Niemców już w pierwszych dniach II wojny światowej. Co więcej, historia toruńskich przedstawień Piłsudskiego sięga nawet kilku miesięcy wcześniej. Latem 1928 roku na Bydgoskim Przedmieściu, podczas Pomorskiej Wystawy Ogrodniczo-Przemysłowej, ustawiono tymczasowy pomnik marszałka. Przedstawiał Piłsudskiego w galowym mundurze, siedzącego w fotelu.

Pomnik powrócił po kilkudziesięciu latach

Na trwały powrót monumentu Józefa Piłsudskiego do przestrzeni Torunia trzeba było czekać ponad sześć dekad. Symbolicznie stało się to właśnie 15 sierpnia 2000 roku - w rocznicę Bitwy Warszawskiej, z którą postać marszałka jest nierozerwalnie związana. Od tego czasu pomnik przy alei Jana Pawła II pozostaje jednym z najważniejszych miejsc toruńskich uroczystości patriotycznych. To właśnie tutaj przez lata odbywały się apele, składano kwiaty i upamiętniano najważniejsze wydarzenia związane z odzyskaniem i obroną niepodległości Polski.

Dzisiejszy monument jest więc nie tylko pomnikiem jednej z najważniejszych postaci polskiej historii XX wieku. Przypomina również o ponadstuletnich związkach Józefa Piłsudskiego z Toruniem oraz o przedwojennej tradycji jego upamiętniania w mieście.